ЮНЕСКО және инклюзивті білім: жаһандық саясаттың тарихи негіздері мен заманауи инновациялық модельдері
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19910839Кілт сөздер:
генеративті жасанды интеллект, инклюзивті білім беру, конструктивизм, псевдоинклюзия, тұтас білім беру тәсіліАңдатпа
Алғышарттар мен мақсаты. Қазіргі жаһандық білім беру кеңістігінде инклюзияның декларативті саясаты мен мектептегі нақты тәжірибе арасындағы алшақтық «псевдоинклюзия» феноменін күшейтті. Оқушыларды жалпы сыныпқа тек физикалық тұрғыда енгізу олардың оқу процесіне толық қатысуын қамтамасыз етпейді. Осыған байланысты зерттеудің мақсаты – инклюзиядағы осы алшақтықты азайту және конструктивистік тәсілді жүзеге асыру құралы ретінде «Тұтас білім беру тәсілі» (WEA) мен генеративті жасанды интеллект интеграциясының тиімділігін теориялық тұрғыдан негіздеу. Материалдар мен әдістер. Зерттеу сапалы тәсілге негізделген жүйелі әдебиеттер шолуы арқылы жүргізілді. PRISMA қағидаттарына сәйкес 2016–2026 жылдар аралығындағы Scopus, Web of Science және ЮНЕСКО дереккөздерінен алынған 16 ғылыми еңбек іріктелді. Талдауда тақырыптық контент-анализ, тарихи-салыстырмалы әдіс және синтез қолданылды. Нәтижелер. Генеративті жасанды интеллекттің Оқытудың әмбебап дизайны қағидаларын іске асыру арқылы оқу контентін автоматты түрде бейімдеп, когнитивті жүктемені оңтайландыратыны анықталды. Ол оқушының танымдық деңгейіне сай «жақын даму аймағын» қолдап, мағыналы білім құрастыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, мультимодальды функциялар тілдік және сенсорлық кедергілерді азайтады. Алайда бұл технологиялар тек WEA экожүйесімен біріктірілген жағдайда ғана жүйелі нәтиже береді. ЖИ-дің алгоритмдік біржақтылығы мен цифрлық теңсіздік қаупі де анықталып, этикалық реттеу қажеттілігі негізделді. Қорытынды. Инклюзивті білім берудің тиімді моделі макро-деңгейдегі басқарушылық экожүйе мен микро-деңгейдегі технологиялық дербестендірудің үйлесіміне негізделуі тиіс. Ұсынылған интеграциялық тәсіл псевдоинклюзияны азайтып, әділетті және икемді білім беру ортасын қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Әдебиеттер тізімі
1. Ainscow, M. (2020). Promoting inclusion and equity in education: Lessons from international experiences. Nordic Journal of Studies in Educational Policy, 6(1), 7–16. https://doi.org/10.1080/20020317.2020.1729587
2. Antoninis, M., April, D., Barakat, B., Bella, N., D’Addio, A. C., Eck, M., Endrizzi, F., Joshi, P., Kubacka, K., McWilliam, A., Murakami, Y., Smith, W., Stipanovic, L., Vidarte, R., & Zekrya, L. (2020). All means all: An introduction to the 2020 Global Education Monitoring Report on inclusion. Prospects, 49(3), 103–109. https://doi.org/10.1007/s11125-020-09505-x
3. Bajaj, S., & Amin, P. (2026). Transforming the educational landscape: A critical analysis of inclusive pedagogy within the National Education Policy (NEP) 2020. International Journal of Contemporary Research in Multidisciplinary, 5(1), 609–613. https://doi.org/10.5281/zenodo.18631448
4. Chiu, T. K. F. (2023). The impact of Generative AI (GenAI) on practices, policies and research direction in education: A case of ChatGPT and Midjourney. Interactive Learning Environments, 1–18. https://doi.org/10.1080/10494820.2023.2253861
5. Dreyer, L. M. (2017). Inclusive education. In L. Ramrathan, L. Le Grange, & L. B. Shawa (Eds.), Education studies for initial teacher development (pp. 383–400). Juta.
6. Haug, P. (2017). Understanding inclusive education: Ideals and reality. Scandinavian Journal of Educational Research, 61(2), 206–217. https://doi.org/10.1080/00313831.2016.1158142
7. Hehir, T., Grindal, T., Freeman, B., Lamoreau, R., Borquaye, Y., & Burke, S. (2016). A summary of the evidence on inclusive education. Abt Associates. https://alana.org.br/wp-content/uploads/2016/12/A_Summary_of_the_evidence_on_inclusive_education.pdf
8. Jardinez, M. J., & Natividad, L. R. (2024). The advantages and challenges of inclusive education: Striving for equity in the classroom. Shanlax International Journal of Education, 12(3), 57–65. https://doi.org/10.5281/zenodo.13682977
9. Jemeli, C. M., & Fakandu, A. M. (2019). Equitable access to education and development in a knowledgeable society as advocated by UNESCO. Educational Research and Reviews, 14(6), 200–205. https://doi.org/10.5897/ERR2018.3647
10. Kenny, N., McCoy, S., & O’Higgins Norman, J. (2023). A whole education approach to inclusive education: An integrated model to guide planning, policy, and provision. Education Sciences, 13(9), 959. https://doi.org/10.3390/educsci13090959
11. Luckin, R., & Holmes, W. (2016). Intelligence unleashed: An argument for AI in education. Pearson. https://www.pearson.com/content/dam/corporate/global/pearson-dot-com/files/innovation/Intelligence-Unleashed-Publication.pdf
12. Singh, A., & Gupta, P. (2025). Perspective of generative AI for UNESCO inclusive education. SSRN. https://doi.org/10.2139/ssrn.5181859
13. UNESCO. (2021). Global education monitoring report 2021/2: South East Asia - Inclusion and education: All means all. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000375790
14. Yati, Jaya, F., Kadarisman, Siswanto, R., & Sucipto. (2026). Technology-enhanced inclusive education and digital child protection for violence prevention in schools. Edukasia: Jurnal Pendidikan dan Pembelajaran, 7(1), 277–288. https://doi.org/10.62775/edukasia.v7i1.1998
15. Ydo, Y. (2020). Inclusive education: Global priority, collective responsibility. Prospects, 49(3), 97–101. https://doi.org/10.1007/s11125-020-09520-y
16. Zhang, J., Capellini, V., Rocha, E. P. d., Lamônica, D. A. C., & Muñoz-Martinez, Y. (2025). Editorial: Cross-sectoral collaboration in inclusive education. Frontiers in Psychology, 16, 1697199. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1697199
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 T. A. Tursynbek, T. N. Mukhazhanova (Author)
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
Мақалалар Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) лицензиясы бойынша таратылады.
