Білім алушылардың зерттеу құзыреттілігін дамытуда IBL әдісінің тиімділігі
DOI:
https://doi.org/10.5281/Кілт сөздер:
IBL, зерттеуге негізделген оқыту, зерттеу құзыреттілігі, жоғары білім, зерттеу дағдылары, бағыттаушы қолдау, сыни ойлауАңдатпа
Мақаланың мақсаты жоғары білім беру жағдайында IBL әдісінің білім алушылардың зерттеу құзыреттілігін дамытудағы тиімділігі туралы ғылыми дәлелдерді жүйелеу болды. Зерттеу құзыреттілігі зерттеу мәселесін тұжырымдау, ақпаратты іздеу және бағалау, гипотеза ұсыну, әдіс пен айнымалыларды таңдау, дерек жинау және талдау, дәлелге негізделген қорытынды жасау, нәтижені ғылыми түрде ұсыну және рефлексия жасау қабілеттерінің кіріктірілген жиынтығы ретінде қарастырылды. Құрылымдалған әдеби шолу 2000–2026 жылдары жарияланған еңбектерге бағытталды; бұған дейінгі іргелі тұжырымдамалық еңбектер қажет болған жағдайда қосылды. Іздеу ағылшын тіліндегі IBL, inquiry learning, undergraduate, higher education, research skills, research competence, scientific inquiry, critical thinking және scaffolding терминдерінің комбинацияларымен жүргізілді. Дереккөздердің сәйкестігі баспа беттері, DOI жазбалары, ERIC және PubMed метадеректері арқылы тексерілді. Синтезге метаталдаулар, жүйелі және ауқымды шолулар, квазиэксперименттік зерттеулер, жоғары білімдегі курстық және зертханалық IBL үлгілері енгізілді. Нәтижелер IBL зерттеудің барлық кезеңдерін оқу тапсырмасына біріктіргенде зерттеу дағдыларына, дәлелді пайымдауға, деректерді түсіндіруге, ғылыми коммуникацияға және зерттеушілік сенімділікке оң ықпал ететінін көрсетті. Алайда әсер автоматты емес: бағыттаушы қолдау, тапсырманың когнитивтік жүктемеге сәйкестігі, бағалау критерийлерінің айқындығы, жеткілікті уақыт және оқытушының кері байланысы шешуші шарттар болып табылады. Толықтай бағыттаусыз ашық ізденіс бастапқы даярлығы төмен студенттерге тиімсіз болуы мүмкін. Сондықтан ЖОО-да құрылымдалған ізденістен бағытталған, кейін ашық ізденіске өтетін сатылы модель ұсынылады. Шолу нәтижелері IBL-ді зерттеу құзыреттілігін дамытудың тиімді құралы деп бағалауға негіз береді, бірақ дәлелдердің бір бөлігі өзіндік есеп пен бір мекемелік дизайндарға сүйенетіндіктен, объективті және ұзақ мерзімді өлшемдер қажет.
Әдебиеттер тізімі
1. Aditomo, A., Goodyear, P., Bliuc, A.-M., & Ellis, R. A. (2013). Inquiry-based learning in higher education: Principal forms, educational objectives, and disciplinary variations. Studies in Higher Education, 38(9), 1239–1258. https://doi.org/10.1080/03075079.2011.616584
2. Alfieri, L., Brooks, P. J., Aldrich, N. J., & Tenenbaum, H. R. (2011). Does discovery-based instruction enhance learning? Journal of Educational Psychology, 103(1), 1–18. https://doi.org/10.1037/a0021017
3. Auchincloss, L. C., Laursen, S. L., Branchaw, J. L., et al. (2014). Assessment of course-based undergraduate research experiences: A meeting report. CBE– Life Sciences Education, 13(1), 29–40. https://doi.org/10.1187/cbe.14-01-0004
4. Blanchard, M. R., Southerland, S. A., Osborne, J. W., Sampson, V. D., Annetta, L. A., & Granger, E. M. (2010). Is inquiry possible in light of accountability? A quantitative comparison of the relative effectiveness of guided inquiry and verification laboratory instruction. Science Education, 94(4), 577–616. https://doi.org/10.1002/sce.20390
5. Brew, A. (2003). Teaching and research: New relationships and their implications for inquiry-based teaching and learning in higher education. Higher Education Research & Development, 22(1), 3–18. https://doi.org/10.1080/0729436032000056571
6. Corwin, L. A., Graham, M. J., & Dolan, E. L. (2015). Modeling course-based undergraduate research experiences: An agenda for future research and evaluation. CBE– Life Sciences Education, 14(1), es1. https://doi.org/10.1187/cbe.14-10-0167
7. Bentley, D. C., Robinson, A. C., & Ruscitti, R. J. (2015). Using guided inquiry and the information search process to develop research confidence among first year anatomy students. Anatomical Sciences Education, 8(6), 564–573. https://doi.org/10.1002/ase.1527
8. Furtak, E. M., Seidel, T., Iverson, H., & Briggs, D. C. (2012). Experimental and quasi-experimental studies of inquiry-based science teaching: A meta-analysis. Review of Educational Research, 82(3), 300–329. https://doi.org/10.3102/0034654312457206
9. Gormally, C., Brickman, P., Hallar, B., & Armstrong, N. (2009). Effects of inquiry-based learning on students’ science literacy skills and confidence. International Journal for the Scholarship of Teaching and Learning, 3(2), Article 16. https://doi.org/10.20429/ijsotl.2009.030216
10. Hmelo-Silver, C. E., Duncan, R. G., & Chinn, C. A. (2007). Scaffolding and achievement in problem-based and inquiry learning: A response to Kirschner, Sweller, and Clark. Educational Psychologist, 42(2), 99–107. https://doi.org/10.1080/00461520701263368
11. Hunter, A.-B., Laursen, S. L., & Seymour, E. (2007). Becoming a scientist: The role of undergraduate research in students’ cognitive, personal, and professional development. Science Education, 91(1), 36–74. https://doi.org/10.1002/sce.20173
12. Kardash, C. M. (2000). Evaluation of undergraduate research experience: Perceptions of undergraduate interns and their faculty mentors. Journal of Educational Psychology, 92(1), 191–201. https://doi.org/10.1037/0022-0663.92.1.191
13. Kirschner, P. A., Sweller, J., & Clark, R. E. (2006). Why minimal guidance during instruction does not work. Educational Psychologist, 41(2), 75–86. https://doi.org/10.1207/s15326985ep4102_1
14. Lazonder, A. W., & Harmsen, R. (2016). Meta-analysis of inquiry-based learning: Effects of guidance. Review of Educational Research, 86(3), 681–718. https://doi.org/10.3102/0034654315627366
15. Levy, P., Little, S., McKinney, P., Nibbs, A., & Wood, J. (2010). The Sheffield companion to inquiry-based learning. Centre for Inquiry-based Learning in the Arts and Social Sciences, University of Sheffield.
16. Levy, P., & Petrulis, R. (2012). How do first-year university students experience inquiry and research, and what are the implications for the practice of inquiry-based learning? Studies in Higher Education, 37(1), 85–101. https://doi.org/10.1080/03075079.2010.499166
17. Lopatto, D. (2004). Survey of undergraduate research experiences (SURE): First findings. Cell Biology Education, 3(4), 270–277. https://doi.org/10.1187/cbe.04-07-0045
18. Minner, D. D., Levy, A. J., & Century, J. (2010). Inquiry-based science instruction– What is it and does it matter? Results from a research synthesis years 1984 to 2002. Journal of Research in Science Teaching, 47(4), 474–496. https://doi.org/10.1002/tea.20347
19. Pedaste, M., Mäeots, M., Siiman, L. A., et al. (2015). Phases of inquiry-based learning: Definitions and the inquiry cycle. Educational Research Review, 14, 47–61. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2015.02.003
20. Prince, M. J., & Felder, R. M. (2006). Inductive teaching and learning methods: Definitions, comparisons, and research bases. Journal of Engineering Education, 95(2), 123–138. https://doi.org/10.1002/j.2168-9830.2006.tb00884.x
21. Rodríguez, G., Pérez, N., Núñez, G., Baños, J.-E., & Carrió, M. (2019). Developing creative and research skills through an open and interprofessional inquiry-based learning course. BMC Medical Education, 19, 134. https://doi.org/10.1186/s12909-019-1563-5
22. Seymour, E., Hunter, A.-B., Laursen, S. L., & DeAntoni, T. (2004). Establishing the benefits of research experiences for undergraduates in the sciences: First findings from a three-year study. Science Education, 88(4), 493–534. https://doi.org/10.1002/sce.10131
23. Spronken-Smith, R., Bullard, J., Ray, W., Roberts, C., & Keiffer, A. (2008). Where might sand dunes be on Mars? Engaging students through inquiry-based learning in geography. Journal of Geography in Higher Education, 32(1), 71–86. https://doi.org/10.1080/03098260701731520
24. Walker, L., & Warfa, A.-R. M. (2017). Process oriented guided inquiry learning (POGIL®) marginally effects student achievement measures but substantially increases the odds of passing a course. PLOS ONE, 12(10), e0186203. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0186203
25. Weaver, G. C., Russell, C. B., & Wink, D. J. (2008). Inquiry-based and research-based laboratory pedagogies in undergraduate science. Nature Chemical Biology, 4(10), 577–580. https://doi.org/10.1038/nchembio1008-577
26. Willison, J., & O’Regan, K. (2007). Commonly known, commonly not known, totally unknown: A framework for students becoming researchers. Higher Education Research & Development, 26(4), 393–409. https://doi.org/10.1080/07294360701658609
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Мерей Бекжан, В.Н. Есенхан (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
Мақалалар Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) лицензиясы бойынша таратылады.
