SANA LOGOS – Республикалық ғылыми журнал
Мақалалар Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) лицензиясы бойынша таратылады.
Бұршақ тұқымдастарының қоректік және агротехникалық маңызы
Бөлім: Жаратылыстану ғылымдары Кілт сөздер: бұршақ тұқымдасы, өсімдік ресурстары, табиғи қор, мал азықтық өсімдіктер, дәрілік өсімдіктер, Қазақстан флорасы Бұл мақалада бұршақ тұқымдасы туыстарының табиғаттағы ресурстық маңызы мен таралу ерекшеліктері қарастырылды. Қазақстан флорасында бұл тұқымдасқа жататын өсімдіктер кең таралған және олар экожүйелердің тұрақтылығын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Зерттеу барысында бұршақ тұқымдасы өсімдіктерінің биологиялық ерекшеліктері, табиғи қорлары және шаруашылықтағы қолданылу бағыттары талданды. Сонымен қатар қазақстандық ғалымдардың осы өсімдіктерді зерттеуге қосқан ғылыми үлесі қарастырылды. Бұршақ тұқымдасы туыстары мал азықтық, тағамдық және дәрілік қасиеттерімен ерекшеленеді. Олардың тамырындағы түйнек бактериялары топырақты азотпен байытып, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыруға ықпал етеді. Сондықтан бұл өсімдіктердің ресурстық әлеуетін зерттеу табиғатты тиімді пайдалану үшін маңызды болып табылады.
Авторлық құқық (c) 2026 Ә.Ғ. Шардарбек, Ә.Е. Сихымбаев, Е.Т. Егембердиев (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Бұршақ тұқымдасының экожүйе тұрақтылығын сақтаудағы қызметі және биоалуантүрліліктегі рөлі
Бөлім: Жаратылыстану ғылымдары Кілт сөздер: Бұршақ тұқымдасы, экожүйе, азот фиксациясы, биоалуантүрлілік, өсімдік қауымдастығы, экологиялық тұрақтылық Бұршақ тұқымдасына жататын өсімдіктер табиғи экожүйелердің тұрақтылығын қамтамасыз ететін маңызды биологиялық топтардың бірі болып табылады. Бұл өсімдіктердің басты ерекшелігі – тамырларындағы түйнек бактериялары арқылы атмосфералық азотты байланыстырып, топырақтың құнарлылығын арттыру қабілеті. Сонымен қатар олар өсімдік қауымдастықтарының қалыптасуына, биоалуантүрліліктің сақталуына және табиғи ортаның экологиялық тепе-теңдігін қамтамасыз етуге ықпал етеді. Зерттеу барысында бұршақ тұқымдасы түрлерінің табиғи ортадағы таралу ерекшеліктері, топыраққа әсері және экожүйедегі қызметі қарастырылды. Нәтижесінде бұл өсімдіктердің топырақ сапасын жақсартуда, эрозияны азайтуда және жануарлар үшін қоректік база қалыптастыруда маңызды рөл атқаратыны анықталды. Сондай-ақ олардың экологиялық тұрақтылықты сақтаудағы ғылыми маңызы көрсетілді
Авторлық құқық (c) 2026 A. K. Artykbai, Ә.Е Сихымбаев, Е.Т. Егембердиев (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Бұршақ тұқымдас өсімдіктердің морфологиялық ерекшеліктері мен тіршілік формаларының биологиялық маңызы
Бөлім: Жаратылыстану ғылымдары Кілт сөздер: Бұршақ тұқымдасы, азот фиксациясы, түйнек бактериялары, өсімдік ресурстары, агроэкожүйе, топырақ құнарлылығы Бұршақ тұқымдасы өсімдіктері өсімдіктер дүниесіндегі кең таралған және шаруашылықта маңызды топтардың бірі болып табылады. Бұл өсімдіктер морфологиялық құрылысының ерекшеліктерімен, экологиялық бейімделгіштігімен және топырақ құнарлылығын арттырудағы рөлімен сипатталады. Бұршақ тұқымдас өсімдіктердің тамыр жүйесінде азотты фиксациялайтын түйнек бактериялары қалыптасып, атмосфералық азотты өсімдіктерге сіңімді күйге айналдырады. Осы қасиет олардың табиғи экожүйелер мен агроэкожүйелердегі маңызын арттырады. Зерттеу барысында бұршақ тұқымдас өсімдіктердің биологиялық ерекшеліктері, таралу аймақтары және шаруашылықтағы қолданылуы қарастырылды. Сонымен қатар олардың азықтық, экологиялық және биологиялық маңызы ғылыми деректер негізінде талданды. Нәтижесінде бұл өсімдіктердің табиғаттағы тұрақты экологиялық тепе-теңдікті сақтауда маңызды рөл атқаратыны анықталды.
Авторлық құқық (c) 2026 А.М. Шаймерданова, Ә.Е. Сихымбаев, Қ.Е. Мағзомов (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ЮНЕСКО және инклюзивті білім: жаһандық саясаттың тарихи негіздері мен заманауи инновациялық модельдері
Бөлім: гуманитарлық ғылымдар Кілт сөздер: генеративті жасанды интеллект, инклюзивті білім беру, конструктивизм, псевдоинклюзия, тұтас білім беру тәсілі Алғышарттар мен мақсаты. Қазіргі жаһандық білім беру кеңістігінде инклюзияның декларативті саясаты мен мектептегі нақты тәжірибе арасындағы алшақтық «псевдоинклюзия» феноменін күшейтті. Оқушыларды жалпы сыныпқа тек физикалық тұрғыда енгізу олардың оқу процесіне толық қатысуын қамтамасыз етпейді. Осыған байланысты зерттеудің мақсаты – инклюзиядағы осы алшақтықты азайту және конструктивистік тәсілді жүзеге асыру құралы ретінде «Тұтас білім беру тәсілі» (WEA) мен генеративті жасанды интеллект интеграциясының тиімділігін теориялық тұрғыдан негіздеу. Материалдар мен әдістер. Зерттеу сапалы тәсілге негізделген жүйелі әдебиеттер шолуы арқылы жүргізілді. PRISMA қағидаттарына сәйкес 2016–2026 жылдар аралығындағы Scopus, Web of Science және ЮНЕСКО дереккөздерінен алынған 16 ғылыми еңбек іріктелді. Талдауда тақырыптық контент-анализ, тарихи-салыстырмалы әдіс және синтез қолданылды. Нәтижелер. Генеративті жасанды интеллекттің Оқытудың әмбебап дизайны қағидаларын іске асыру арқылы оқу контентін автоматты түрде бейімдеп, когнитивті жүктемені оңтайландыратыны анықталды. Ол оқушының танымдық деңгейіне сай «жақын даму аймағын» қолдап, мағыналы білім құрастыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, мультимодальды функциялар тілдік және сенсорлық кедергілерді азайтады. Алайда бұл технологиялар тек WEA экожүйесімен біріктірілген жағдайда ғана жүйелі нәтиже береді. ЖИ-дің алгоритмдік біржақтылығы мен цифрлық теңсіздік қаупі де анықталып, этикалық реттеу қажеттілігі негізделді. Қорытынды. Инклюзивті білім берудің тиімді моделі макро-деңгейдегі басқарушылық экожүйе мен микро-деңгейдегі технологиялық дербестендірудің үйлесіміне негізделуі тиіс. Ұсынылған интеграциялық тәсіл псевдоинклюзияны азайтып, әділетті және икемді білім беру ортасын қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Авторлық құқық (c) 2026 T. A. Tursynbek, T. N. Mukhazhanova (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Квазимемлекеттік компаниялардағы цифрлық PR құралдары: «Қазпошта» АҚ тәжірибесі
Бөлім: гуманитарлық ғылымдар Кілт сөздер: аудиторияның қатысу деңгейі, квазимемлекеттік компаниялар, бедел, әлеуметтік желілер, цифрлық PR, цифрлық коммуникациялар Алғышарттар және мақсат. Коммуникацияның цифрлануы жағдайында квазимемлекеттік компаниялар PR қызметінің рөлін аудитория тарапынан сенім мен тұрақты қабылдауды қалыптастыру тетігі ретінде қайта қарастыру қажеттілігіне тап болады. Олардың қызметінің жоғары институционалдық жүктемесі мен қоғамдық маңыздылығын ескере отырып, цифрлық арналар пайдаланушылармен өзара әрекеттесудің негізгі ортасына айналуда. Сонымен қатар, цифрлық контенттің мазмұны мен форматтарының аудиторияның тартылуына әсері жеткілікті деңгейде зерттелмеген. Зерттеудің мақсаты – «Қазпошта» АҚ мысалында цифрлық PR құралдарын қолдану ерекшеліктерін анықтау және олардың аудиторияның тартылуына әсерін бағалау. Материалдар мен әдістер. Зерттеудің эмпирикалық негізін 2026 жылдың қаңтар – ақпан айларында «Қазпошта» АҚ-ның әлеуметтік желілерде жарияланған материалдары құрайды. Талдау компанияның негізгі цифрлық платформаларын, соның ішінде Instagram, Facebook және TikTok желілерін қамтыды. Жарияланымдарға тақырыптық санаттар мен контент форматтарын ескере отырып контент-талдау жүргізілді. Қосымша ретінде цифрлық метрикаларға салыстырмалы талдау жасалды, оның ішінде қамту көрсеткіштері және пайдаланушылардың өзара әрекеттесуінің жалпы санына (лайк, пікір, бөлісу) негізделе отырып есептелетін тартылу көрсеткіштері қарастырылды. Нәтижелер. Жарияланымдардың жиынтық қамтуы 165 191-ді құрады, ал аудитория өсімі 482 жазылушыға жетті. Зерттеу таңдамасына Instagram желісінде жарияланып, Facebook-та кросспостинг арқылы таратылған 46 бірегей жарияланым енгізілді. Контент форматтары бойынша талдау көрсеткендей, мәтіндік-графикалық жарияланымдар өзара әрекеттесудің басым үлесін (50,6%) қамтамасыз етеді, ал бейнемазмұнның үлесі 23,8%-ды құрайды. Сонымен қатар бейнематериалдар қамтуға қатысты жоғары деңгейдегі тартылумен ерекшеленеді. Контенттің тақырыптық сипаттамалары бойынша жүргізілген талдау нәтижесінде персонализацияланған және әлеуметтік маңызы бар жарияланымдардың тартылу деңгейі жоғары екені анықталды (орта есеппен 4,2%), ал ресми сипаттағы жарияланымдарда бұл көрсеткіш төмен (орта есеппен 1,8%). Қорытынды. Квазимемлекеттік компаниялардағы цифрлық PR коммуникациялық қызметтің дербес бағыты ретінде қалыптасып келеді, мұнда жарияланымдардың жүйелілігі мазмұндық сапамен ұштасады. Тиімділікті арттыру аудиторияның күтулеріне бейімделу, талдамалық тәсілді дамыту және цифрлық арналарды басқарудың икемділігін арттырумен байланысты.
Авторлық құқық (c) 2026 B. O. Shaikhina, A. Zh. Saurbayeva (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Z ұрпақ студенттерінің лидерлік туралы когнитивтік моделі: колледж жағдайындағы сандық зерттеу
Бөлім: Педагогика Кілт сөздер: Z ұрпақ, когнитивтік модель, трансформациялық көшбасшылық, эмпатия, студенттердің лидерлігі, педагогикалық бақылау, әлеуметтік-жауапты көшбасшылық Мақалада Z ұрпаққа жататын 2007–2008 ж.т. колледж студенттерінің лидерлік туралы когнитивтік түсініктері зерттеледі. Зерттеудің мақсаты - студенттердің лидерлік феноменіне қатысты когнитивтік моделін анықтау және оны заманауи көшбасшылық теорияларымен салыстыру. Зерттеу cандық бағыттағы эмпирикалық дизайн негізінде жүргізілді. Эмпирикалық бөлімде сандық бағытта құрылымдалған педагогикалық бақылау әдісі (Cohen et al., 2018; Creswell & Creswell, 2018) қолданылып, 48 студенттің лидерлік мінез-құлық индикаторлары (бастамашылдық, коммуникативтік белсенділік, топтық үйлестіру, шешім қабылдау жауапкершілігі, эмпатиялық қолдау) 4 балдық шкала бойынша бағаланды. Зерттеу нәтижелері студенттердің лидерлік түсінігінде эмпатия (83%), коммуникативтік белсенділік (76%) және топтық үйлестіру (71%) көрсеткіштері басым екенін көрсетті. Студенттер лидерлікті үйлестіру және қолдау арқылы жүзеге асыруға бейім екенін көрсетеді. Қорытындысында, Z ұрпақ студенттерінің лидерлік когнитивтік моделі трансформациялық көшбасшылық және әлеуметтік-жауапты лидерлік теорияларына сәйкес келетіні анықталды. Зерттеу нәтижелері білім беру процесінде лидерлік әлеуетті дамытуда командалық жұмыс, эмоционалдық интеллект және әлеуметтік белсенділікке бағытталған тәсілдердің маңыздылығын көрсетті.
Авторлық құқық (c) 2026 A. M. Akhmetkali, K. B. Akhataeva (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Химиялық элементтердің периодтық жүйесі бөлімін оқытуда жасанды интеллектті қолданудың тиімділігі (8-сынып)
Бөлім: Жаратылыстану ғылымдары Кілт сөздер: жасанды интеллект, оқыту, педагогикалық интеллект, периодтық жүйе, цифрландыру Алғышарттары мен мақсаты. Білім беру жүйесін цифрландыру жағдайында интеллектуалды цифрлық технологияларды оқу үдерісіне енгізу қазіргі педагогиканың өзекті бағыттарының біріне айналды. Мұндай құралдар оқытуды дараландыруға, оқу нәтижелерін талдауға және жедел кері байланыс ұйымдастыруға мүмкіндік береді, алайда олардың пәндік оқытудағы педагогикалық тиімділігі жеткілікті зерттелмеген. Химия пәніндегі «Химиялық элементтердің периодтық жүйесі» тақырыбы абстрактілі заңдылықтарға негізделгендіктен, оқушылар үшін күрделі бөлімдердің бірі болып саналады. Осыған байланысты зерттеудің мақсаты – цифрлық интеллектуалды құралдарды қолданудың 8-сынып оқушыларының периодтық жүйе тақырыбын меңгеру нәтижелеріне әсерін анықтау. Материалдар мен әдістер. Зерттеу Алматы қаласындағы №13 мектеп-гимназияның 8-сынып оқушылары арасында квази-эксперименттік pretest–posttest бақылау тобы бар дизайн негізінде жүргізілді. Зерттеуге барлығы 37 оқушы қатысты: эксперимент тобы – 8 «А» сыныбы (15 оқушы), бақылау тобы – 8 «Ә» сыныбы (22 оқушы). Эксперимент тобында ChatGPT, Canva AI, Assemblr World және Educaplay платформалары қолданылса, бақылау тобында дәстүрлі оқыту әдістері пайдаланылды. Деректер тестілеу, педагогикалық бақылау және салыстырмалы статистикалық талдау әдістері арқылы өңделді. Нәтижелер. Қорытынды тест нәтижелері эксперимент тобында оқу жетістіктерінің жоғары болғанын көрсетті (M=8,27), ал бақылау тобында орташа көрсеткіш M=7,55 болды. Стьюденттің t-критерийі бойынша топтар арасында айырмашылық байқалғанымен (t=1,40; p=0,17), ол статистикалық маңыздылық деңгейіне жеткен жоқ. Сонымен қатар екі топта да бастапқы және қорытынды көрсеткіштер арасында статистикалық тұрғыдан маңызды өсім анықталды (p<0,001). Визуализация, интерактивті тапсырмалар және автоматтандырылған кері байланыс оқушылардың оқу белсенділігі мен материалды түсіну деңгейінің артуына ықпал етті.
Авторлық құқық (c) 2026 А. G. Kasym, M. B. Akhtaeva (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Мектеп математикасын оқытуда кейс әдісін қолданудың әдістемелік ерекшеліктері
Бөлім: Педагогика Кілт сөздер: кейс әдісі, математикалық модельдеу, функционалдық сауаттылық, сыни ойлау, проблемалық оқыту, мектеп математикасы Алғышарттар мен мақсат. Қазіргі білім беру жүйесі оқушылардың функционалдық сауаттылығын, аналитикалық және сыни ойлау қабілеттерін дамытуға бағытталған. Осыған байланысты мектеп математикасын оқытуда теорияны өмірлік жағдаяттармен байланыстыратын тиімді педагогикалық технологияларды енгізу қажеттілігі туындайды. Зерттеудің мақсаты – мектеп математикасын оқытуда кейс әдісін қолданудың әдістемелік ерекшеліктерін айқындау және оның оқушылардың математикалық түсінуіне әсерін бағалау. Материалдар мен әдістері. Зерттеу Шымкент қаласындағы жалпы білім беретін мектептің 6-сынып оқушылары арасында жүргізілді (52 оқушы). Эксперименттік топта кейс-әдіс, бақылау тобында дәстүрлі оқыту қолданылды. Зерттеу барысында сызықтық теңдеулер, пайыз және қозғалысқа байланысты есептер тақырыптары қамтылды. Диагностикалық жұмыстар, бақылау тесттері және сауалнама әдістері пайдаланылды. Нәтижелері. Эксперимент нәтижесінде эксперименттік топтың білім көрсеткіші 64%-дан 82%-ға дейін өсті, ал бақылау тобында өсім 72%-ға дейін ғана байқалды. Оқушылардың математикалық модель құру, дәлелдеу және бірнеше тәсілмен шешу дағдылары айтарлықтай артты. Оқушылардың 78%-ы сабақтың өмірмен байланысын түсінгенін көрсетті. Кейс әдісін жүйелі қолдану оқушылардың математикалық модельдеу біліктерін қалыптастыру мен жетілдіруге оң әсер ететіні айқындалды. Оқу барысында нақты өмірлік жағдаяттарды талдау, мәселені математикалық тілге көшіру және алынған нәтижені түсіндіру қабілеттері едәуір дамыды. Бұл тәсіл оқушылардың теориялық білімді практикалық міндеттерді шешуде қолдану деңгейін арттырып, олардың функционалдық сауаттылығы мен логикалық ойлау белсенділігінің өсуіне ықпал етті. Қорытынды. Кейс әдісі мектеп математикасын оқытуда оқушылардың математикалық түсінуін тереңдететін, зерттеушілік және коммуникативтік дағдыларын дамытатын тиімді педагогикалық технология болып табылады. Бұл әдіс оқушыны оқушы пассивті білім қабылдаушыдан белсенді білім жасаушыға айналады және заманауи білім беру талаптарына сәйкес келеді. Аталған нәтижелердің педагогикалық маңызы – оқытуды дайын білімді меңгертуден тәжірибелік әрекетке негізделген танымдық үдеріске көшіруінде. Мұнда оқушылар мәселені талдап, болжам жасап, математикалық модель құрып, нәтижесін түсіндіру кезеңдерінен өтеді, соның нәтижесінде білім саналы түрде қалыптасады және оны жаңа жағдаяттарда қолдану қабілеті дамиды. Бұл оқу мотивациясының артуына және функционалдық сауаттылықтың қалыптасуына ықпал етеді. Теориялық тұрғыдан қорытындылар конструктивті және әрекеттік тәсілдердің тиімділігін дәлелдеді. Математикалық модельдеуді кезең-кезеңімен ұйымдастыру мектеп математикасында теория мен практиканы байланыстыратын әдістемелік негіз бола алатынын көрсетеді.
Авторлық құқық (c) 2026 М.Х. Абдукаримова, Э.Т. Адылбекова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Көмірсутектер тарауын оқытуда экологиялық мазмұнды енгізудің педагогикалық мүмкіндіктері
Бөлім: Педагогика Кілт сөздер: органикалық химия, педагогика, тұрақты даму, цифрлық тапсырма, химияны оқыту әдістемесі, экологиялық сауаттылық Қазіргі жоғары білім беру жүйесінде химиялық білімді экологиялық контексте меңгерту студенттердің кәсіби даярлығының маңызды бөлігіне айналып отыр. Әсіресе органикалық химия курсын оқыту барысында химиялық процестердің қоршаған ортаға әсерін түсіну, тұрақты даму қағидаттарын ескеру және жауапты химиялық ойлау дағдыларын қалыптастыру өзекті болып табылады. Зерттеудің мақсаты – органикалық химияның көмірсутектер тарауын оқытуда экологиялық мазмұнды кіріктіру және цифрлық тапсырмалар жүйесін қолдану арқылы студенттердің экологиялық сауаттылығын дамыту мүмкіндіктерін айқындау.Зерттеу барысында органикалық химия курсының көмірсутектер тарауы негізінде экологиялық мазмұнмен толықтырылған оқу тапсырмалары әзірленді. Оқыту процесінде цифрлық білім беру платформасында интерактивті есептер, жағдайлық талдау тапсырмалары және рефлексия элементтері қолданылды. Студенттердің бастапқы және қорытынды білім деңгейі pre-test және post-test форматындағы диагностикалық тапсырмалар арқылы салыстырмалы түрде талданды. Сонымен қатар оқу нәтижелері сапалық талдау әдістері арқылы бағаланды. Оқыту барысында студенттердің көмірсутектердің химиялық қасиеттерін экологиялық тұрғыдан талдау қабілеті артқаны байқалды. Цифрлық тапсырмалар жүйесі студенттердің өз бетінше жұмыс істеу белсенділігін күшейтіп, химиялық білімді нақты экологиялық мәселелермен байланыстыруға мүмкіндік берді. Студенттер химиялық реакциялар мен органикалық қосылыстардың қолданылуын қоршаған ортаға әсері тұрғысынан түсіндіре алды және жауапты шешім қабылдау дағдыларын көрсетті. Органикалық химияны оқытуда экологиялық мазмұнды енгізу және цифрлық тапсырмалар жүйесін пайдалану студенттердің экологиялық сауаттылығын арттыруға және химиялық білімді тәжірибелік жағдайларда қолдану қабілетін дамытуға тиімді ықпал ететіні анықталды. Ұсынылған әдістемелік тәсіл жоғары оқу орындарында химияны оқытудың мазмұнын жаңартуға мүмкіндік береді.
Авторлық құқық (c) 2026 А.М. Рысбай, Ж.М. Жаксибаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Аминофосфонаттар синтезін оқыту үдерісіне енгізу арқылы студенттердің зерттеушілік құзіреттілігін жетілдіру
Бөлім: Педагогика Кілт сөздер: зерттеу құзыреттілігі, аминофосфонаттар, органикалық синтез, зерттеу арқылы оқыту, химиялық білім, педагогикалық эксперимент Алғышарттар мен мақсаты Жоғары білім беру жүйесінде студенттердің зерттеу құзыреттілігін қалыптастыру бәсекеге қабілетті мамандарды даярлаудың маңызды шарттарының бірі болып табылады. Әсіресе химия саласында теориялық білімді тәжірибелік әрекетпен ұштастыру студенттердің ғылыми ойлауын дамытуға және зерттеушілік дағдыларын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Осыған байланысты оқу үдерісіне нақты химиялық синтез элементтерін енгізу өзекті педагогикалық міндеттердің қатарына жатады. Зерттеу мақсаты - органикалық химия курсында аминофосфонаттар синтезін оқыту арқылы студенттердің зерттеу құзыреттілігін дамытудың педагогикалық тиімділігін анықтау. Материалдар мен әдістер. Зерттеу барысында теориялық (ғылыми әдебиеттерді талдау, салыстыру, жүйелеу) және эмпирикалық (педагогикалық эксперимент, бақылау, практикалық жұмыстарды талдау) әдістер қолданылды. Педагогикалық эксперимент Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университетінің ғылыми химия мамандығы бойынша білім алатын 3-курс студенттері арасында жүргізілді. Зерттеуге барлығы 24 студент қатысты: 12 студент эксперименттік топқа, 12 студент бақылау тобына бөлінді. Эксперимент органикалық химия пәні аясында бір академиялық модуль бойы ұйымдастырылды. Нәтижелер. Зерттеу нәтижелері эксперименттік топ студенттерінің зерттеу құзыреттілігінің негізгі көрсеткіштері бойынша жоғары деңгейге жеткенін көрсетті: экспериментті жоспарлау қабілеті – 83% (бақылау тобында – 57%), ғылыми негізде ой қорыту – 81% (56%), оқу мотивациясының деңгейі – 89% (54%). Деректерді талдау дағдылары бойынша эксперименттік топ көрсеткіші 60%-ды құрап, бақылау тобымен (56%) салыстырғанда оң динамика байқалды. Қорытынды. Аминофосфонаттар синтезін оқу үдерісіне енгізу студенттердің зерттеу дағдыларын дамытуға ықпал ететін тиімді педагогикалық шешім екенін дәлелдейді және зерттеу тәсіліне негізделген оқытудың дәстүрлі әдістермен салыстырғанда анағұрлым нәтижелі екенін көрсетеді. Түйін сөздер: зерттеу құзыреттілігі, аминофосфонаттар, органикалық синтез, зерттеу арқылы оқыту, химиялық білім, педагогикалық эксперимент.
Авторлық құқық (c) 2026 A. Максат, А.Е. Малмакова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Биспидин синтезін талдау мысалында органикалық синтездердің студенттердің зерттеушілік дағдыларын қалыптастырудағы педагогикалық әлеуетін теориялық негіздеу
Бөлім: Педагогика Кілт сөздер: биспидин синтезі, органикалық синтез,, зерттеушілік дағды, зертханалық оқыту, педагогикалық әлеует, зерттеуге негізделген оқыту Пәндер: педагогика, химия Алғышарттар мен мақсат. Жоғары білім беру жүйесінде студенттердің зерттеушілік дағдыларын қалыптастыру кәсіби даярлық сапасының маңызды көрсеткіші болып табылады. Педагогикалық әдебиеттерде зерттеуге негізделген оқыту көбіне жалпы әдістемелік деңгейде қарастырылып, нақты органикалық синтездердің құрылымдық ерекшеліктері мен олардың педагогикалық әлеуеті жүйелі түрде талданбайды. Осыған байланысты зерттеудің мақсаты – органикалық синтездердің студенттердің зерттеушілік дағдыларын қалыптастырудағы педагогикалық әлеуетін теориялық тұрғыдан жүйелеу және оны биспидин синтезін талдау мысалында көрсету. Материалдар мен әдістер. Зерттеу жүйеленген әдеби шолу және теориялық талдау негізінде жүргізілді. 2015-2025 жылдар аралығында Scopus, Web of Science және Google Scholar дерекқорларында жарияланған еңбектер іріктелді. Талдау мазмұндық және құрылымдық-салыстырмалы әдістер арқылы жүзеге асырылды. Нәтижелер. Зерттеу нәтижесінде зерттеушілік дағдылардың когнитивтік, операциялық және рефлексиялық компоненттерін қамтитын құрылымдық модель әзірленді және олар нақты оқу әрекеттері мен бағалау дескрипторлары арқылы операционалданды. Ұсынылған критерийлер негізінде биспидин синтезі талданып, оның көпсатылы және механизмдік күрделі құрылымы зерттеушілік әрекеттің толық циклін іске асыруға мүмкіндік беретіні көрсетілді. Қорытынды. Органикалық синтездерді педагогикалық тұрғыдан саралаудың теориялық моделі ұсынылды. Биспидин синтезі зерттеушілік дағдыларды модельдеуге қолайлы пәндік мысал ретінде негізделді. Ұсынылған тәсіл зертханалық сабақтарды проблемалық-ізденістік форматта ұйымдастыруға әдіснамалық негіз бола алады және эмпирикалық тексеруді талап етеді.
Авторлық құқық (c) 2026 А.Р. Вагиз, А.Е. Малмакова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0